Dış Ticaret Terimleri Sözlüğü: 50 Temel Kavram ve Açıklamaları

Neden Bu Sözlüğe İhtiyaç Var?

Dış ticaret sektöründe başarılı olmak için sektörün ortak dilini bilmek şart. Müşteri, sevkiyat firması, gümrük müşaviri ve banka arasındaki iletişimi doğru yönetmek için temel kavramlara hakim olmak gerekiyor. İşte 50 temel dış ticaret terimi ve açıklamaları:

A – Terimler

Akreditif (Letter of Credit – L/C)

Alıcı tarafından bankasına açtırılan ve satıcının belirlenen şartları yerine getirmesi karşılığında ödemenin garanti edildiği belge. İhracatçı açısından en güvenli ödeme yöntemi.

ATR Belgesi (A.TR Dolaşım Belgesi)

Türkiye ile AB arasındaki serbest dolaşıma giren mallar için düzenlenen gümrük belgesi. Türkiye-AB Gümrük Birliği kapsamındaki ürünlerde kullanılır.

Antrepo

Gümrük işlemleri tamamlanmadan önce eşyanın bekletildiği gümrük denetimindeki depo alanı.

B – Terimler

Bill of Lading (B/L) – Konşimento

Deniz yoluyla taşınan mallara ilişkin taşıma sözleşmesi ve teslim belgesi. Mülkiyet belgesi niteliğinde olup akreditifte kullanılır.

Bonded Warehouse – Gümrüklü Depo

Gümrük vergileri ödenmeden malların depolanabildiği, gümrük idaresi kontrolündeki tesis.

C – Terimler

CFR (Cost and Freight)

Satıcının varış limanına kadar nakliye ücretini ödediği ancak riskin yükleme sırasında alıcıya geçtiği Incoterms teslim şekli.

CIF (Cost, Insurance and Freight)

CFR'ye ek olarak sigorta da satıcı tarafından karşılanır. Gelişmekte olan ülkelere yapılan ihracatta yaygın.

Çeki Listesi (Packing List)

Sevkiyattaki her kolinin içeriğini, ağırlığını ve boyutlarını gösteren liste. Gümrük kontrollerinde zorunlu belge.

D – Terimler

DAP (Delivered at Place)

Satıcının malı belirlenen varış noktasına teslim etmeyi taahhüt ettiği Incoterms 2020 teslim şekli. Boşaltma alıcının sorumluluğunda.

DDP (Delivered Duty Paid)

Satıcı için en yükümlü teslim şekli. Nakliye, sigorta, gümrük vergisi ve tüm masraflar satıcıya ait.

Damping

Bir ülkedeki malın yurt dışında iç piyasa fiyatının altında satılması. Pek çok ülke dampinge karşı önlem vergisi uygular.

E – Terimler

EUR.1 Menşe Belgesi

Türkiye ile Avrupa serbest ticaret anlaşmaları kapsamındaki ülkeler arasındaki ticarette menşei ispat etmek için kullanılan belge.

EXW (Ex Works)

Satıcı için en az yükümlülük içeren teslim şekli. Mal, satıcının fabrika/depo kapısında teslim edilir; tüm nakliye alıcıya ait.

F – Terimler

FCA (Free Carrier)

Satıcı, malı belirlenen taşıyıcıya teslim edince yükümlülüğü sona erer. Hem kara hem hava hem deniz yolunda kullanılabilir.

FOB (Free on Board)

En yaygın kullanılan Incoterms. Mal yükleme limanında gemiye yüklenince risk alıcıya geçer.

Fatura (Commercial Invoice)

Satıcının alıcıya düzenlediği, malın miktarını, fiyatını ve ödeme koşullarını gösteren ticari belge. Tüm gümrük işlemlerinin temel belgesi.

G – Terimler

GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu)

Her ürünün uluslararası harmonize sistem (HS Code) çerçevesinde aldığı sekiz haneli sınıflandırma kodu. Gümrük vergisi oranı bu koda göre belirlenir.

Gümrük Beyannamesi

İhraç veya ithal edilecek malın gümrük idaresine bildirimi için düzenlenen resmi belge (Türkiye'de BILGE sistemi üzerinden elektronik yapılır).

Geçici Kabul

Yurt dışından Türkiye'ye fuar, işleme veya tamir amacıyla geçici olarak getirilen malların gümrük vergisi ödenmeksizin alınması.

H – Terimler

HS Kodu (Harmonized System Code)

Dünya Gümrük Örgütü tarafından geliştirilen, malların uluslararası ticarette tanımlanmasında kullanılan 6 haneli kod sistemi. GTİP'in temelidir.

İ – Terimler

İhracat Taahhüdü

Teşvikli kredi veya destekten yararlanan firmaların belirlenen ihracat değerine ulaşmayı kabul ettiği yükümlülük.

İthalat Lisansı

Bazı ürünlerin ithalatı için Ticaret Bakanlığı'ndan alınan özel izin belgesi.

K – Terimler

Kambiyo Mevzuatı

Türkiye'de döviz işlemlerini, ihracat bedellerinin yurda getirilmesini ve döviz transferlerini düzenleyen mevzuat. TCMB ve Hazine Bakanlığı tarafından yönetilir.

Karantina Sertifikası

Tarım, gıda ve hayvan ürünleri ihracatında hedef ülkenin istediği veteriner veya bitki sağlığı belgesi.

L – Terimler

LC Açma / Akreditif Açma

Alıcının bankasına ihracatçı lehine akreditif açtırma işlemi. Akreditif türleri: görüldüğünde ödemeli, vadeli, devredilebilir, döner.

M – Terimler

Menşe Belgesi (Certificate of Origin)

Malın hangi ülkede üretildiğini belgeleyen, ilgili ticaret odaları veya gümrük idaresince onaylanan belge.

MTO (Multimodal Transport Operator)

Birden fazla taşıma modunu (deniz, kara, hava) bir arada kullanan kombine taşımacılığı organize eden kuruluş.

N – Terimler

Navlun

Deniz veya hava yoluyla yapılan taşımacılık için ödenen ücret.

P – Terimler

Proforma Fatura (Proforma Invoice)

Sipariş öncesi satıcı tarafından hazırlanan, mal fiyatı ve koşulları gösteren ön fatura. Akreditif başvurularında ve gümrük işlemlerinde kullanılır.

S – Terimler

Serbest Bölge

Türkiye'de gümrük ve vergi muafiyeti kapsamındaki özel ekonomik bölgeler. Mersin, İstanbul Atatürk Havalimanı, Ege ve diğerleri.

SWIFT

Bankalar arası uluslararası para transferlerinde kullanılan güvenli mesajlaşma sistemi. Akreditif ve havale işlemlerinde temel altyapı.

T – Terimler

TAREKS

Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sistemi. Ürün güvenliği açısından ithalatçı ve ihracatçıları risk bazlı denetleyen Türk sistemi.

Transit Ticaret

Malın satın alındığı ülkeden Türkiye'ye gelmeden, doğrudan üçüncü bir ülkeye ihraç edildiği ticaret modeli.

V – Terimler

Vesaik Mukabili Ödeme (D/P – Document Against Payment)

Sevkiyat belgelerinin alıcıya yalnızca ödeme karşılığında teslim edildiği ödeme yöntemi.

Vesaik Kabul Kredisi (D/A – Document Against Acceptance)

Alıcının poliçeyi kabul etmesi karşılığında belgelerin teslim edildiği, vadeli tahsilat yöntemi.

Y – Terimler

YGM (Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri)

Gümrük idaresinin yetkilendirdiği, gümrük kontrollerini kendi adına yürütebilen özel sektör müşaviri.

YYS (Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü)

AEO (Authorized Economic Operator) olarak da bilinen, güvenilir ve uyumlu firmalara tanınan gümrük kolaylık statüsü.

Sonuç

Dış ticaret terminolojisi, sektörde profesyonel iletişimin temelidir. Bu sözlükteki kavramlara hakim olmak, müşterilerle, bankalarla ve gümrük müşavirleriyle daha güvenli ve hızlı işlem yapmanızı sağlar. Daha fazlası için blog yazılarımıza göz atın veya güncel ihracat iş ilanlarını inceleyin.